Co zrobić gdy omyłkowo dwukrotnie zapłaciliśmy na rzecz swojego kontrahenta?

13.12.2019

Czasami zdarza się tak, że przez pomyłkę dwukrotnie zapłaciliśmy kontrahentowi za wykonane usługi. Co zrobić w takiej sytuacji? Czy jest szansa odzyskać te pieniądze? Jak to zrobić gdy polubowna droga rozwiązania takiej sytuacji nie daje efektów? 

W takim wypadku możemy skorzystać z tzw. instytucji bezpodstawnego wzbogacenia, które zostało uregulowane w art. 405 kodeksu cywilnego: 

„kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”.

 

Jak ona funkcjonuje oraz jakie ma dla nas znaczenie?

W doktrynie panuje pogląd, iż wzbogacenie polega na uzyskaniu jakiejkolwiek korzyści majątkowej w dowolnej postaci. Może polegać na nabyciu prawa, jak również wzmocnieniu tego prawa, zwiększeniu jego zakresu, używaniu cudzego prawa, albo na korzystaniu z cudzych usług, które przeważnie otrzymuje się odpłatnie.

 

Przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia

Możemy wyróżnić cztery przesłanki, aby określone sytuacje zakwalifikować jako bezpodstawne wzbogacenie. Należą do nich:

  1. wzbogacenie, czyli uzyskanie jakiejkolwiek korzyści majątkowej.
  2. brak podstawy prawnej jej uzyskania,
  3. zubożenie drugiego podmiotu,
  4. związek między wzbogaceniem i zubożeniem, czyli fakt współwystępowania zjawiska wzbogacenia i zubożenia w tym samym czasie.

 

Jak wygląda zwrot uzyskanej korzyści majątkowej ?

W głównej mierze zwrot musi nastąpić w naturze. Gdy zwrot w naturze nie jest możliwy – wtedy możemy żądać zwrotu jej wartości wyrażonej w pieniądzach. Co jednak w sytuacji, gdy przedmiot został utracony, uszkodzony albo zbyty? Wtedy zwrot będzie obejmował wszystko co zostało uzyskane w zamian tej korzyści. 

Zgodnie z art. 409 kodeksu cywilnego obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. 

 

Co to oznacza w praktyce? 

Obowiązek zwrotu wygasa, jeżeli wzbogacony utraci korzyść albo zużyje ją w taki sposób, iż nie jest już wzbogacony np. wyda otrzymane pieniądze. Powyższa sytuacja nie ma zastosowania, gdy wzbogacony wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. W takich okolicznościach wzbogacony, który już wykorzystał swoje wzbogacenie będzie zobligowany do zwrotu zubożonemu utraconej przez niego wartości.

 

Kto jest zobowiązany do zwrotu?

Do osób zobowiązanych do zwrotu bezpodstawnej korzyści majątkowej możemy zaliczyć:

  1. wzbogaconego,
  2. osoby, na rzecz których wzbogacony bezpłatnie rozporządził uzyskaną korzyścią,
  3. następcy prawni wzbogaconego, np. spadkobiercy.

 

Sytuacje, w których nie ma obowiązku zwrotu świadczenia

Kodeks cywilny przewiduje także sytuacje, w których wzbogacenie nie podlega zwrotowi. Zaliczymy do nich:

  1. spełnienie świadczenia niewymagalnego,
  2. spełnienie świadczenia w celu zadośćuczynienia przedawnionego roszczeniu,
  3. spełnienie  świadczenia, które czyni zadość zasadom współżycia społecznego,
  4. świadomość spełniającego o braku zobowiązania.

 

Terminy przedawnienia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia

Roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przedawniają się według zasad ogólnych, czyli z upływem lat sześciu lub trzech, jeśli są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w orzeczeniu z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76 termin spełnienia tego świadczenia biegnie niezwłocznie po wezwaniu do zwrotu nienależnego świadczenia.

 

W sytuacjach, w których polubowna droga rozwiązania problemu nie działa, warto jest skorzystać z pomocy kancelarii prawnej. 

Autorem artykułu jest Radca Prawny Paweł Łazarewicz, Transcash Kancelaria Prawna Niedźwiecki Łazarewicz sp.k.

Udostępnij na:

fb