Dłużnik pozoruje restrukturyzację – co może zrobić wierzyciel?

• Czym jest i jaką rolę pełni Obwieszczenie?
• Jakie są skutki obwieszczenia?
• Jak złożyć wniosek o uchylenie skutków obwieszczenia?
• Podsumowanie pozorowania restrukturyzacji przez dłużnika

Postępowanie restrukturyzacyjne ma umożliwić przedsiębiorcy wyjście z przejściowych problemów finansowych i uniknięcie upadłości. Celem restrukturyzacji jest poprawa sytuacji finansowej dłużnika przy jednoczesnym poszanowaniu praw wierzycieli. W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, w których postępowanie restrukturyzacyjne wykorzystywane jest wyłącznie jako sposób na zablokowanie egzekucji komorniczej lub odsunięcie w czasie obowiązku zapłaty.

Dlatego przepisy przewidują możliwość złożenia przez wierzyciela wniosku o uchylenie skutków obwieszczenia, jeżeli działania dłużnika naruszają interes wierzycieli lub postępowanie zostało wszczęte wyłącznie dla pozoru.

Co zrobić, gdy otrzymasz informację, że Twój dłużnik rozpoczął postępowanie restrukturyzacyjne? 

Otrzymanie informacji o rozpoczęciu postępowania restrukturyzacyjnego nie oznacza automatycznie, że należności są stracone. Nie należy również zakładać, że dłużnik działa w złej wierze.

W pierwszej kolejności warto odpowiedzieć sobie na pytanie, czy przedsiębiorca rzeczywiście znalazł się w przejściowych trudnościach finansowych i potrzebuje czasu na wdrożenie planu naprawczego, czy też restrukturyzacja jest jedynie taktycznym działaniem mającym na celu uniknięcie zapłaty i zablokowanie prowadzonych egzekucji.

Nigdy nie ma całkowitej pewności co do rzeczywistych motywów dłużnika, jednak wierzyciel może podjąć szereg działań pozwalających ocenić sytuację i odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy.

W szczególności warto:

• zweryfikować, czy wierzytelność została prawidłowo ujęta w spisie wierzytelności, zarówno co do wysokości, jak i charakteru;
• dokładnie przeanalizować wstępny plan restrukturyzacyjny oraz propozycje układowe przedstawione przez dłużnika;
• na bieżąco monitorować przebieg postępowania restrukturyzacyjnego;
• zgłaszać nadzorcy układu zastrzeżenia, jeżeli proponowane warunki spłaty są niekorzystne lub naruszają interes wierzyciela;
• po zatwierdzeniu układu kontrolować, czy dłużnik wykonuje jego postanowienia. W przypadku niewykonywania układu możliwe jest złożenie wniosku o jego uchylenie.

Aktywna postawa wierzyciela znacząco zwiększa szanse na odzyskanie należności lub ograniczenie ryzyka ich utraty.

Charakter i funkcja Obwieszczenia

Obecnie najbardziej popularnym i najczęściej wybieranym przez dłużników rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego jest postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU). Po zawarciu umowy z dłużnikiem nadzorca układu ma obowiązek sporządzenia spisu wierzytelności, spisu wierzytelności spornych oraz wstępnego planu restrukturyzacyjnego. Dopiero po dokonaniu tych czynności nadzorca układu może dokonać obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych o ustaleniu dnia układowego. Skutki dokonania obwieszczenia o dniu układowym i ochrona przed egzekucją obowiązują przez cztery miesiące.

Skutki obwieszczenia

Obwieszczenie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego pociąga za sobą kilka kluczowych skutków prawnych:

1. Zawieszenie postępowań egzekucyjnych – po obwieszczeniu zawieszone zostają wszystkie postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi.

2. Ograniczenie możliwości wszczęcia nowych postępowań egzekucyjnych  –  niemożliwe staje się wszczęcie nowych postępowań egzekucyjnych oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia na majątku dłużnika.

3. Ograniczenie możliwości wypowiedzenia umów – zawieszona zostaje możliwość wypowiedzenia umów kluczowych dla działalności dłużnika, takich jak umowy najmu i dzierżawy lokalu lub nieruchomości, w których dłużnik prowadzi działalność, umowy kredytu, leasingów, poręczeń, ubezpieczeń, licencji, a także umów o podstawowym znaczeniu dla prowadzenia przedsiębiorstwa dłużnika.

Wniosek o uchylenie skutków obwieszczenia

Wierzyciele mają prawo złożyć wniosek o uchylenie skutków obwieszczenia, jeżeli uważają, że otwarcie postępowania o zatwierdzenie układu narusza ich prawa lub może pogorszyć ich sytuację. Taki wniosek jest środkiem ochrony interesów wierzycieli i może być złożony na kilku podstawach.

Na wniosek wierzyciela, dłużnika lub nadzorcy układu sąd może uchylić skutki dokonania obwieszczenia, jeżeli:

1. dłużnik przeszedł restrukturyzację w ciągu ostatnich 10 lat,
2. w ciągu ostatnich 10 lat umorzono postępowanie restrukturyzacyjne prowadzone wobec dłużnika, z wyjątkiem sytuacji, gdy umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego nastąpiło za zgodą rady wierzycieli,
3. prowadzą one do pokrzywdzenia wierzycieli.

Pokrzywdzenie wierzycieli może nastąpić przykładowo w sytuacji, gdy otwarcie postępowania zostało zainicjowane dla pozoru, bo tak naprawdę dłużnik nie jest niewypłacalny, a jego faktycznym celem jest skorzystanie z zawieszenia postępowań egzekucyjnych. Innym przykładem jest otwarcie postępowania dłużnika, który jest w bardzo złej sytuacji finansowej, a restrukturyzacja jest z góry skazana na niepowodzenie. 

Dobrze uzasadniony wniosek spowoduje, że sąd uchyli ochronę dłużnika wynikającą z otwarcia postępowania. To z kolei umożliwi wierzycielowi wznowienie egzekucji komorniczej z majątku dłużnika. Uchylenie skutków obwieszczenia nie wpływa na zdolność dłużnika do dokończenia procedury głosowania, przygotowania wniosku o zatwierdzenie układu i złożenia go do sądu. Uchyleniu podlega tylko zakaz egzekucji i ochrona przed rozwiązywaniem umów.

Wniosek powinien być skierowany do właściwego sądu restrukturyzacyjnego i musi być wniesiony za pomocą systemu teleinformatycznego Krajowego Rejestru Zadłużonych.

Podsumowanie pozorowania restrukturyzacji przez dłużnika

Wniosek o uchylenie skutków obwieszczenia jest skutecznym środkiem ochrony wierzycieli w postępowaniu o zatwierdzenie układu (PZU). Dzięki możliwości złożenia takiego wniosku wierzyciele mogą skutecznie bronić swoich praw i interesów, zapobiegając działaniom, które mogłyby zaszkodzić ich sytuacji finansowej. Dzięki możliwości kontroli sądowej to narzędzie zwiększa transparentność i sprawiedliwość postępowania restrukturyzacyjnego, wspierając stabilność i bezpieczeństwo w relacjach dłużnik-wierzyciel. 

Autor: Paulina Eliasz-Pietrusewicz radca prawny w TC Kancelaria Prawna